Czy nienależyte wykonanie umowy o dzieło może być podstawą roszczenia odszkodowawczego? Tak! Sprawdź terminy przedawnienia roszczeń z umowy o dzieło oraz sposób ich obliczania.

Umowa o dzieło, regulowana przez przepisy Kodeksu cywilnego, jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym. Niestety, zdarza się, że wykonawca nie wywiązuje się ze swoich obowiązków w sposób należyty, co powoduje szkodę po stronie zamawiającego. Powstaje wtedy pytanie o możliwość dochodzenia odszkodowania i, co kluczowe, o terminy przedawnienia takich roszczeń. Zignorowanie tych terminów może skutkować utratą prawa do rekompensaty, dlatego tak ważne jest, aby przedsiębiorcy byli świadomi swoich praw i obowiązków.

Podstawy Prawne Roszczeń z Umowy o Dzieło

Umowa o dzieło, zdefiniowana w art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (k.c.), polega na tym, że przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Nienależyte wykonanie umowy o dzieło może przybrać różne formy, np.:

• Wykonanie dzieła z wadami (fizycznymi lub prawnymi).
• Opóźnienie w oddaniu dzieła.
• Wykonanie dzieła niezgodnie z umową.

W takich sytuacjach zamawiający ma prawo do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Podstawą prawną tych roszczeń jest przede wszystkim art. 471 k.c., który stanowi, że dłużnik (wykonawca dzieła) jest zobowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

Terminy Przedawnienia Roszczeń z Umowy o Dzieło

Kluczową kwestią, z punktu widzenia zamawiającego, są terminy przedawnienia roszczeń. Po upływie terminu przedawnienia, roszczenie co prawda nadal istnieje, ale dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia, podnosząc zarzut przedawnienia. W praktyce oznacza to, że zamawiający traci możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw przed sądem.

Terminy przedawnienia roszczeń z umowy o dzieło regulują przepisy art. 118 k.c. oraz przepisy szczególne, dotyczące rękojmi za wady dzieła.

Ogólny Termin Przedawnienia

Zgodnie z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.

Czy roszczenie o odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy o dzieło jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej? Odpowiedź na to pytanie zależy od konkretnych okoliczności. Jeśli umowa o dzieło została zawarta w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zamawiającego, zastosowanie znajdzie trzyletni termin przedawnienia. Jeżeli natomiast umowa o dzieło nie ma związku z działalnością gospodarczą, termin przedawnienia wynosi sześć lat.

Przykład: Firma budowlana „Solidny Dom” zleciła firmie reklamowej „Kreatywny Marketing” wykonanie projektu logo i materiałów reklamowych. „Kreatywny Marketing” wykonał projekt z wadami, przez co „Solidny Dom” poniósł szkodę. Roszczenie „Solidnego Domu” o odszkodowanie przedawni się po trzech latach, ponieważ umowa o dzieło została zawarta w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Szczególne Terminy Przedawnienia: Rękojmia za Wady Dzieła

Przepisy dotyczące rękojmi za wady dzieła przewidują krótsze terminy przedawnienia. Zgodnie z art. 638 § 1 k.c., do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży (art. 556-576 k.c.). Oznacza to, że zamawiający może skorzystać z uprawnień z tytułu rękojmi (np. żądanie usunięcia wady, obniżenia ceny, odstąpienie od umowy) w terminach przewidzianych dla sprzedaży.

Terminy rękojmi (z obecnym stanie prawnym, po zmianach wprowadzonych w 2023 roku, dotyczących m.in. konsumentów):

• Dwa lata – dla wad fizycznych rzeczy ruchomych.
• Pięć lat – dla wad nieruchomości.

Bieg terminu rękojmi rozpoczyna się od dnia wydania dzieła. Co istotne, uprawnienia z tytułu rękojmi wygasają po upływie roku od dnia stwierdzenia wady, jednak w przypadku wad budynku (nieruchomości) termin ten wynosi dwa lata.

Przykład: Pan Jan zamówił u stolarza wykonanie mebli na wymiar do swojego biura. Po kilku miesiącach okazało się, że meble mają ukryte wady (np. źle spasowane elementy, pękające okleiny). Pan Jan ma dwa lata od dnia wydania mebli na zgłoszenie wad w ramach rękojmi. Jeżeli wada ujawniła się po 1,5 roku od wydania mebli, Pan Jan ma jeszcze 6 miesięcy na zgłoszenie roszczeń z tytułu rękojmi.

Obliczanie Terminu Przedawnienia

Prawidłowe obliczenie terminu przedawnienia jest kluczowe dla zachowania prawa do dochodzenia roszczeń. Termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Co to oznacza w praktyce?

• W przypadku roszczenia o odszkodowanie za wadliwe wykonanie dzieła: termin przedawnienia rozpoczyna bieg od dnia, w którym zamawiający dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia (wykonawcy dzieła).
• W przypadku roszczeń z tytułu rękojmi: termin przedawnienia rozpoczyna bieg od dnia wydania dzieła.

WAŻNE: Dokładny moment rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia może być przedmiotem sporu, dlatego warto gromadzić dowody, które potwierdzą datę dowiedzenia się o szkodzie lub datę wydania dzieła.

Przerwanie Biegu Terminu Przedawnienia

Istnieją sytuacje, w których bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany. Przerwanie biegu terminu przedawnienia powoduje, że termin ten biegnie na nowo. Zgodnie z art. 123 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez:

• Wszczęcie mediacji.
• Czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. (np. wniesienie pozwu do sądu)
• Uznanie roszczenia przez dłużnika. (np. pisemne oświadczenie wykonawcy, że uznaje swoją odpowiedzialność za szkodę)

Przykład: Firma „Alfa” dowiedziała się o szkodzie wyrządzonej przez wadliwe wykonanie dzieła 1 stycznia 2024 roku. Termin przedawnienia roszczenia wynosi 3 lata (roszczenie związane z działalnością gospodarczą). Firma „Alfa” wniosła pozew do sądu 1 grudnia 2026 roku. Bieg terminu przedawnienia został przerwany, i po zakończeniu postępowania sądowego, termin przedawnienia biegnie na nowo, od dnia zakończenia postępowania.

Praktyczna Checklista dla Przedsiębiorcy

1. Dokładnie przeanalizuj treść umowy o dzieło. Upewnij się, że umowa precyzyjnie określa przedmiot dzieła, termin wykonania oraz odpowiedzialność stron za nienależyte wykonanie.
2. Dokumentuj wszelkie nieprawidłowości. W przypadku stwierdzenia wad dzieła lub opóźnienia w jego wykonaniu, sporządź protokół, wykonaj zdjęcia, zbierz korespondencję e-mailową.
3. Nie zwlekaj z dochodzeniem roszczeń. Im szybciej podejmiesz działania, tym większa szansa na odzyskanie pieniędzy.
4. Skonsultuj się z prawnikiem. W przypadku skomplikowanych spraw, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego doradcy prawnego, który pomoże ocenić sytuację i wybrać odpowiednią strategię działania.
5. Monitoruj terminy przedawnienia. Zapisz datę dowiedzenia się o szkodzie oraz datę wydania dzieła, aby mieć pewność, że nie przegapisz terminu przedawnienia.

Najczęściej Popełniane Błędy

• Ignorowanie terminów przedawnienia. Przedsiębiorcy często skupiają się na prowadzeniu biznesu i zapominają o pilnowaniu terminów przedawnienia roszczeń.
• Brak odpowiedniej dokumentacji. Brak protokołów, zdjęć, korespondencji utrudnia udowodnienie swoich racji przed sądem.
• Zbyt późne podjęcie działań. Zwlekanie z dochodzeniem roszczeń może skutkować przegraniem sprawy z powodu przedawnienia.
• Poleganie na ustnych ustaleniach. W przypadku sporów, trudniej jest udowodnić treść ustnych ustaleń.

Na co zwrócić szczególną uwagę?

• Charakter roszczenia: Czy roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej? To determinuje termin przedawnienia.
• Data dowiedzenia się o szkodzie: To kluczowy moment dla obliczenia terminu przedawnienia.
• Możliwość przerwania biegu terminu przedawnienia: Warto rozważyć podjęcie działań, które przerwą bieg terminu przedawnienia (np. wniesienie pozwu do sądu).
• Rękojmia za wady: Sprawdź, czy uprawnienia z tytułu rękojmi jeszcze nie wygasły.

Pamiętaj, że niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W celu uzyskania wiążącej interpretacji przepisów, skonsultuj się z profesjonalnym doradcą prawnym lub podatkowym.